Cabu Siar Daan…………

Home » Cahram » Theihkauhnak » Cabu Siar Daan…………

By vcth on July 27, 2010.

B.A (Thang), Salai

Tu ṭum ka ngan ding mi cu “cabu siar daan” timi Kawlram ih cangan hminthang tu Mya Than Tint in December 5, 1994 ah Yangon YMCA ah tuah mi calai seminar pakhat ah a sim mi thu a si. VCTH ca siar tu unau pawl hrangah ruahnak pakhat khat ngah ding ti duhsaknak thawn Chin ca in ka rak ngan sal.
(1) Cabu timi ziang a si?
Mi fim pakhat, cangan tu pakhat in duhsaknak thinlung thawn ngan mi ca cu cabu ti a si. Ca sungah zian hman a silo mi le a thupi lemlo mi pawl tla a um men thei. Asinan, kanmah lam in ṭhaten kan lak thiam a sile cu cumi sungah a ṭha mi pawl kan hmu thei ding. Cumi pawl hi cabu a si ko. Cabu timi phunhnih in kan ṭhen thei. <1>Tu siar ding mi cabu, silole rei a daih lo mi cabu tin tla kan ti thei ding. <2> Rei a daih mi cabu, san tampi a daih mi cabu ti a si.
Pakhatnak cabu a si mi rei a daih lo mi cabu pawl hi theihkauhnak pe mi cabu pawl an si. Thahṭhimnak ah thuthangca pawl, journal pawl hi a si. Himi pawl hi zinglam voikhat kan siar le cu a cem cih, siar sal ti a um lem nawn lo. Rei a daih mi ca (or) saan tampi a daih mi ca pawl cu thuruahnak pawl le nunnak ih tuarnak pawl thawn ngan mi cabu pawl hi a si. Asiih, cabu timi kan then asile pa 2 lawng a um. Rei daih mi cabu le rei daih lo mi cabu. Phun dang in kan sim a sile, Tu-tah (theihkauhnak) leh Yatha(lungtuar) timi pa 2 hi a si. Himi ah rei daih lo mi cabu hi a thupi lo, rei daih mi cabu lawng a ṭha tin ka sim duh mi a si lo. An pahnih in an thupi veve. Ca ṭha lawng te an si ko. Asinan, pakaht cu thei kaunak hrangah kan siar ih pakhat cu caan sau pi hrangah ruahnak le lungtuar (feeling) ngah ding in kan siar mi a si ko tin Mya Than Tint in a thusimnak ah a ti.
(2) Ca ziang tin kan siar pei?
Cabu pakhat kan tham ve ten ka mah le kanmah thu kan sut a ṭul. Cumi cu himi cabu ziang ruangah kan siar timi le ziang si ngah ding ka zuam ding timi hi a tlangpi thu in ruat ṭul a ti. Cuṭhehle theihduhnak lungput le thinsaunak pa 2 hi cabu siar tikah a thupi bik mi pa 2 a si. Cabu pakhat nan siar tikah, ṭhenkhat na ṭheh in nangmah ten ruat phah in thazang lak ṭul tin Mya Than Tint in a ti.
(3) Ziangtik caan ah ziang vek ca pawl kan siar pei?
Himi thu ah Tuluk mi fim Jang Ca-uk in hitin a ngan. Hlan lai cabu pipi siar ding sile thlatang (winter) ah siar le a ṭha. Ziangah tile, thlatang hi ṭhaten hmui kan tin thei(concentration) a ṭha bik mi thla a si ruangah a ti. Santhuanthu (History) hi ṭhal (summer) ah siar ding a si tin a ngan. Sun caan a sau ih ca siar caan rei a ngah tin a ti. Philosophy cabu pawl cu thlatang lut pek ah siar a ṭha tin a ngan. Thlatang thok pek hi thuruahnak pawl a suak sinsin theinak caan a si tin Tuluk mifim pa in a ti. Santhar cabu pawl hi ṭhal(summer) ah siar a ṭha. Ziangah tile ṭhal ah leilungpi hi a thar sal vek a si ruangah a ti.
(4) Calai ih kum le ngah mi ṭhatnak
Mino, Val no pawl casiar hi “thla pi kha inn sung ihsin ngam lem lo ih zoh vek a si” ti a si. Cumi caan hrawng ah cun mino pawl hi an hmuhton mi (experience) a tam tuk hrih lo. An thu ruat mi a thuk tuk hrih lo. Mino upa deuh, Val uu le pacing no pawl ih casiar cu “thlapi kha inn hmai ah ding in zoh rero vek” thawn a si. Kan kiang le kap kan hmu thei zo. Thlapi ziang tluk a vang, a thim timi tla a thei thei’ thlang. Kiang le kap ah thla pi ih a eng ziang tin a um? Ziang tin mi a tlet ti a um tu daan tla an thei zo. Kum upa lam ih casiar mi hi “thlapi kha inn hmai wa-ran-ta ihsin zoh vek a si” tin a ti. Hmuhton mi a tam tuk zo mi pakhat a si hnu ah kiangkap thuhlar kha tam zet thei zo mi pakhat a si thlang tin a ti.
(5) Ca kan siar tikah ziang vek thinlung thawn kan siar pei?
Ca kan sair tikah mifim pawl ih nun in simnak pawl lak duhnak thinlung kan nei a ṭul. Cangan tu pawl ih thuruatnak (philosophy) theipi, tuarpi le thei thiam thei ding zuam a tul. Anmah thawn um tlang vekin an thuruat mi le an lungtuar hi kai ngah ding zuam ṭul tin a ti.
Thunetnak ah……..
“Mi phun pakhat in calai a zawmtai a sile,
Science a nautat a sile,
Art le Awmawi a zohniam a sile,
Sersiam(nature) mi a dokalh a sile,
Duhdawtnak le lainatnak a dungtun in
Paisa dung pakhat lawng a thlun a sile……
Cu miphun cu rei a daih lo ding”
Khahle, kei tla pakhat te ka bet ve duh. Cabu kan siar tikah ruahnak in petu pakhat cu a si a ṭul. Ruahnak (Philosophy) timi cu hmuhnak pakhat a si ko. Sim duh mi philosophy cu a sual men thei. A ṭha lo mi philosophy tla a si men thei. Ziang kha le, cangan tu ih cahram ahcun philosophy pakhat khat cu a tel a ṭul. Political Philosophy maw? Social Philosophy maw? Romantic Philosophy maw? Art Philosophy maw? Comic Philosophy? Pakhat khat cu a tel ṭul a si. Philosophy ṭel lo mi cahram siar mi hi “Mi-aa pakhat thu sim rero mi ngai rero vek” thawn a bang. Man a nei mi cabu siar uhsi…
Na ruahnak