UN A Voithumnak Sungṭuan U Thant

Home » Cahram » UN A Voithumnak Sungṭuan U Thant

By vcth on June 21, 2013.

Francis Cung Bik

UN a voithumnak sungṭuan (GS) asiih a hmaisabik Asian UN GS a si mi U Thant cu 1909 January 22 ah Irrawaddy peng, Pantanaw khua ah a suak. A pa hmin cu U Bo Hnit a siih a nu cu Daw Nan Tawng a si. U Bo Hnit cu Thant kum 14 a si ah a thi. U Thant cu Pantanaw cozah tlawngah tlawng a kia ih Yangon University (University College) ah phunsang tlawng a kai. Cutin harsa farah in a nu ih cawm le zoh khennak tang ih rak ṭhanglain a si.

1928, a kum 19 a si ah Phunsang tlawng a ṭheh ih Pantanaw cozah zirsang tlawng (high school) ah tlawng saya a ṭuan.

U Thant

Tlawngta caan

A nauhak lai tikcu caan cu Pantanaw khua ah a cem. 1926 ah Pantanaw zirsang tlawng in phunhra a ong. Cun Yangon ah Witza bata (Bachalor of Arts) a zir. Culaiah Kawlram cu Mirang kuttang ih kan um lai a si. U Thant cu an University, Philo Major ih sungṭuan bawmtu ah an hril. Cule calai le debate committee ih sungṭuan tla a si fawn.

Tlawngta a si lai ihsin ca tete a ngan, a cangan mi pawl cu thuthangca editor pawl hnenah a pek ih cu tin a ruahnak, a hmuhnak pawl cu a rak phorh suak. 1928 ah phunsang tlawng a rak ṭheh ih an khua ah tlawng saya ṭuan ding in a tlung sal. Mirangca, Santhuanthu, Mipi ziaza (Pituhneeṭih), le Tinchia (Maths) pawl a zirh.

U Thant cu London ihsin suahmi Mirang thuthangca pakhat ih sungtel a si. Cule ca tampi a ngan ringring ih neta ah cui pawlkom ah hmun a ngah.

U Thant cu Pantanaw ih tlawng saya a ṭuan lai ah an tlawng sayakyi cu U Nu a si. U Thnat le U Nu cu an nel aw zet ti a si. 1929-1930 zirsang tlawng saya sinak (saya a phit) camibuai ah kawlram zate ah pakhatnak a ngah. 1931 ah Pantanaw cozah tlawng ah tlawng sayakyi a rak cang. Kum 22 lawng a rak si.

A kum 26 ah Ma. Thein Tin thawn kutsihnak an nei.

Ram thu le hla

1947 July 9 ah U Thant le a sung kua cu Yangon ah a ṭhawn aw. Culai ah U Nu cu PhahSahPahLah ih hruaitu pakhat a si. Yangon ih a ṭhawn awnak a san cu mirang ca ih suah mi Megazine pakhat bawm ding hrangah ti a si. Cui thu cu U Nu a ron tikah U Nu in a lung kim pi lo. U Nu in nang cu Mirangca, kawlca, le cathiam na si. A rei hlan ih kan tungding ding mi acozah thar hrangah mi thupi na si tiah a rak ti. Cuticin U Thant tla cu ram thuhla hruangkawn sung ahcun a rak thleng ve. Cutin U Thant cu PhahSahPahLah ih pehtlaihnak(Pianciazii) ih thu neitu ah a rak cang.

U Thant cu Ralpi pahnihnak sungah tlawngca zirh ding curriculum tuahtu, miphun fimthiamnak council, 1942 rampi fimthiamnak sungṭuan, 1947 ah rampi thuthangca le sanezin ih hotu a si.

1948 ah kawlram cu zalennak kan ngah. Culai ah U Thant cu radio ih thuthan tu tla a rak si. 1949 ah zalennak kumkhat kimnak ah Acozah pi in U Thant cu sunloihnak (wanah kyawṭhin) an pek. 1951 ah Santhuanthu Committee ih sungtel le 1952 ah zuklemcang ih hotu ṭuanvo tla a rak ṭuan.

U Nu cu vuanci chuk (prime minister) a rak cang. U Nu in U Thant cu Vuanci chuk ruahnak petu le aiawhtu leh Pursum leilawnnak le Zatlang ṭhatnak board ih ṭuanvo neitu tin hnaṭuan pahnih a pek. Vuanci Chuk ih thusim ding hmuahhmuah tla a timtuah sak ringring tu a si.

UN palai

U Thant cu Vuanci Chuk aiawh a si bang tukin leitlun ram tampi a tlawng. 1952 UN Conference ah Kawlram aiawh in a rak kai. 1954 ah Russia ah a tlawng ih Russia Hotu Chek Roche thawn an nel aw. Tuluk ah tla a leng ih Tuluk ram hotu Mao Ze Tong thawn an thei nel aw. 1956 hrilawknak ah U Ba Sui in Vuanci Chuk a ngah asinan U Thant cu Vuanci Chuk thar khal in a hnaṭuan hlun a peh ter.

1957 ihsin U Thant cu UN tlaitluan palai a si. 1958 hrawng in cu UN palai pawl lak ah U Thant tla hmin a nei mi pakhat a si ve. 1960 ahcun UN Sumpai, fund karhzainak pawlkom ih Hotu a rak si.

UN Sungṭuan ṭuanvo

Hammarskjold a thih in UN sungṭuan sawng tu ding ih a lar mi pawl cu Belgium UN palai Henry Spark le India ram defense Minister Kris Shana Menu tla an si.

Culai ah Soviet Union ih ruahnak cu hi tin a si, ‘UN ah thu neitu bik pakhat lawng ret hnak in thu neitu pathum kan ret ding. Cu pawl cu Captalist ram aiawhtu, Socialist aiawhtu le Colony ihsin zalannak a ngahtu ram pawl aiawhtu tin’ ti hi an saduhthah a si.

1961 Sep 20 ah Kawlram ihsin UN palai kum reipi a ṭuan zo tu U Thant cu Sungṭuan ṭuanvo neitu si ding in mi tam sawn in an lungkim. Asinan thil poimawh pakhat cu Soviet ih Hotu pathum ruahnak a si. Cui ruahnak cu U.S. America in cu nasa zet in a dokalh. 1961 Nov 3 ah U Thant cu a lang ten sungṭuan ṭuantu dingah an lung a kim. A term cu kumkhat lawng a si ding ti asi.

1962 ah Soviet ih an ruahnak cu an hluhsuah lo. 1962 Nov 30 ah U Thant cu hlawhleng in a voithumnak UN Sungṭuan ṭuanvo neitu ah an hril. A term cu 1966 Nov 3 tiang a si.

U Thant cu UN Sungṭuan a ṭuan sungah thil thupi zetzet a ṭuan mi a tam zet. 1966 Dec 2 in a term hnihnak a peh ih 1971 Dec 31 tiang. A term thumnak an hril zik nan amah in dai te cawlh ka duh thlang tiah a el.

A rak tawl rel mi thil pawl

1. Cuba buainak

2. Cyprus buainak

3. Indonesia tikulh thu

4. Vietnam thu

5. South Africa thu

6. Israel thu

U Thant cu a pinsin hnu ah New York ah a um ih calai lam ah hna a ṭuan, ca tampi a ngan. 1974, Nov 25 (kum 65) ah cencer natnak in hi leitlun cu a liam san ta.

Tuni tiangah UN Sungṭuan hi pariat lawng an si lai. Cumi pawllak ih hmin ṭha zet ih a hnaṭuan a hluh suah tu U Thant hi upat za ngaingai a si. Kan rampi mithmai a nei ter tu tla a si.

“Hivek minung le milai kan ram in na rak suak cu kan lungawi, U Thant…….”

Na ruahnak

2 Responses to UN A Voithumnak Sungṭuan U Thant

  1. Anonymous   March 18, 2010 at 10:01 am

    Dear, Ngantu le siartu

    U Thant chanchin hi kum 2003 ah khan BBC program(ask more and get know more)ah ka sut dah zo ngai. Reply zan ding ngelchelah BBC ka ngai nghilh. Thu ngai maw thei ve hleh can(vawi)khatah a mit pahnihin cabu pahnih a siarih cun radio tla a ngai phah thei an ti. Cu vek a si ngai ngai cun mi danglam tak zawng a si e. U Nu thawn khan an nel aw zetih U Nu PM atuan laiah U Ne Win kha Set Ti Na Pa Dih Chuk(ral bawi)sinak pek a tumih cuimi tumah U Nu in Uthant kha a rawnih U Thant nih 'U Nu, Ne Win-hi tu vek ral bawi sinak na pek len cu le hnuah nangmah a lo do sal ding tin thu rawn a rak pek dak' kawl tawng cun ( Nauh hma a Ko Ci pian taih me)a ti rero nan U Nu khan a duh lo an ti. U Nu khan UThant thu rawn lung se la cun kan ram tla tu vek a si lo men thei.

    pek sal ding…

    Thingtlang Tuallawt

  2. Anonymous   March 19, 2010 at 3:15 am

    Dear, VCTH
    Peh sal ding ka ti lak lawh bawk si ka hun peh law law kei.A tawl rel mi thil pawl hi a za ten detail deuhih comment pek ka duh nan hi a hmaisa bik Cuba buainak lawng si ko seh. Cuba Missile crisis an tiih kum 1962 ih indopi III nak suak zik dengmi kha a si. 1958 ah Cuba hel hruaitu Fidel Castro le a ho pawlin an President Fulgencio an suatthla ih Sorkhar thar an din lai ah USA-in a dawr that duh lem lo ruangah fidel castro cun sa himnak hawlin a duh vang reng khal si lovin USSR cu a dawr sawn ta a si. Theihcia vekin Capitalism le Socialism (US le USSR)in er lutuk kha an si fawnih USA lah cun USSR cun a duh duhnak hmuih kap ban thei maimi missile kha hmun tinah a ret bawk si, USSR cun missile in USA ram a duh duhnak hmun kap ve thei dingih boruak a hawl rero lai fang a si fawn Cuba thawn cun USSR cu an kawmaw ngaih ta riai. Hi boruak sosang lai fangih Bay of Pigs Invasion an ti mi cu kan rel lo mai ding.USA in Cuba le USSR an kawmaw deuh deuh ti a thei hnuah Oct 1962 ah khan U-2 spy hmangin Cuba ramih USSR pawlin Missile kahsuaknak hmunpi an sakmi zuk cu an va la ih an hun finfiah tak tak cu le US pawl ke hnuai teah USSR pawlin Cuba ram hmangin/ram sungin US cu duh duhin kap an rak um a rak si. US pawlin zarh hnih sung an nghak a si len USSR pawl in Missile kahsuakna cu an sak theh ding ruangah US President J.F kennedy cun an thil tum hmuah hmuah le USSR pawl cu Missile kahsuahnak an tuahnak hmun Cuba ihsin hnukdawk aw dingin a ngen nghal a si. Cu le ve ten, USSR Premier Khrushchev cun USA cu Turkey(USA pawlin Turkey ram ihsin USSR hmun a duh duhnak kah theinak hmun)ramih a nuclear a hnukdawkaw ih Cuba run a tum cu a thulh a si len, USSR tlain Cuba ramih missile hmun a sak rero mi cu a ban san ding tiin thu a rawn let. US cun USSR ngennak cu a ti sakih cun USSR khal cun Cuba insin a hnukdawkaw ih US cun tuni tiang Cuba cu a run ta lo a si. ka hun rel duh bik cu hi Cuba misslie crisis hi U Thant UN GS a tuan lai fang kha a siih a thu rempi tu bik khal a si. Comment nak hrangah cun tan nan ti tuk pang ding.

    Thingtlang Tuallawt