Upatnak

Home » Cahram » Upatnak

By vcth on June 23, 2013.

B.A (Thang), Salai

Chin mino pawl hrangah tuzarh ngan dingih ka hril mi thu tlangpi cu Upanak ti a si. Upatnak ti ngan ding in ka ruat veten ka thinlung sungah thu pakhat te a rak suak. Cucu Chiang Mai ka um lai thu a si.

Chiangmai ka um laiah Nationalities Youth-Forum timi pawlkom pakhat ih an tuah mi thla tin journal ah Chin thuanthu ngan dingin in rak phone. Keimah ih ngan hnak in thu thei deuhtu upa pawl ih ngan kha a ṭha sawn ding tin ka rak el nan, mino journal pakhat a si vekin Chin mino pakhat ih ngan mi kha kan duh sawn tin in rak ti. Kei tla el awk a ṭha nawn lo ih ka rak co hlang. A thaizing ah an zungih ka rualpa pakhat cu cahram dilnak ca te keng in ka hnen ah a ra. “Tu thla NY-Forum ih thla tin journal ah Chinmi thuanthu kha thupit ter in ca an suah tum thu le ka hnenah cahram in dilnak” ca te asi.

Wow,!!!!!!!!!
NY-Forum cu phone thawn tla ṭhaten in biak hleiah ca thawn tla ṭhaten in dil ual tin ka thinlung sungah ka ruat lohli. An editor group cu Upatnak timi kha ṭhaten an lang ter ual ti ka theithiam. Kei tla ka lungawi nasa. Keimah leh keimah tla upatnak hi tluk ih ka duh kha tu lawngah ka rak thei.

Sile midang pawl teh….. Upatnak timi a duh lo tu an um pei maw? Sile kan mah teh mi upat ti kan thiam maw? Upatnak ti hi ziang a si? Ziangruangah, Ziangmi kha, Ziangtin kan Upat si pei? Zung ih ca kan ngan tikah, hnaṭuan suatnak ca pawl le zangfah dilnak ca kan ngan tikah Upatnak thawn timi tongfang hmang in ca cu kan ngan ringring ṭheu.
Sile Upatnak timi “ziang vek a si pei?”

Upatnak ti cu ṭongfang a phunphun hmang in hrilhfiah a theih ding. Ka dawh bantawkin ka hrilhfiah ve ding. Upatnak ti cu, “Upat pek, man neih ter, thupi zet ih raut, rinsan, duhdawt le kilkhawi” tin in mah le ṭongfang daih tawk in kau zet in hrilhfiah thei a si. Casiartu nangmah hi Dictionary zoh paihtu na si le na kiang ih Dictionary kha rak zoh ding ka duh. Upatnak (respect) timi ṭongfang ih sullam kha tampi na hmu ding. Upatnak ti mi a um tu daan kha fiang deuh in a lo thei ter ding ti ka zum.

Rawldawr ah kan feh asile dawr hnaṭuan pawl cu an ra ih kan hmaiah an lu te an kun. Cucu in Upat tin kan ruat thei pei maw. Upatnak timi cu upatnak a ngahtu le Upatnak a pektu mi pahnih karlak ih a cang mi thil pakhat a si. Dictionary pakhat ah “Upatnak timi cu mi pakhat silole mi pakhat ih a sinak, thil titheinak, fimnak, thiamnak ti pawl kha sirhsan ih a rak cang mi kan thinlung sungih hmuhtonnak pakhat a si” a ti.

Hih thu ka ruat tikah ka ruat ngah mi cu “Mah leh mah upatnak timi a si”. Mah le mah a upat aw thei lo tu, a zum aw lo mi pa cu ziangtin mi dang in teh an upat thei ding. Mah le mah Upat aw ti tikah porhaw, uangaw ding tinak asilo. Kan sinak parah rinsan aw, mah le mah zum aw, minung ih kan man kha thupi zet ih ruat in kan nunnak kha lamzin dik le hman ih hruai ti a si sawn. Mah le mah Upat aw lo nak cun thinnaunak, nunnak kha ziang siar lo ih mah duhduh ih nun ti pawl a suah ter.

Upatnak ti tongfang na hmu veten na thinlung sungah ziang a suak? Upatnak kan ti veten caan tam pi ah a ropi zet mi thil, Bawi Upa pawl, ṭihnak ti pawl kan thinlung sungah a rak suak ṭheu. A ngaingai ahcun Upatnak ti mi cu zohman ih fial theih mi asilo, amah ten kan thinlung hram ihsin mi pakhat ih duhdawtnak, zangfahnak, thiamnak, sinak cu pawl raungih rak suak mi a si. Caan tampi ah mi tampi in upatnak ngah kan duh. Mi kha an duh lo na cing in tla kan upat ter. Asinan an thinlung sungah ziang a um ti kan thei lo. Ṭihphan le hmaisong ruangih lu kun cu Upat kan ti thei lo.

Ngaingai ahcun, midang parah neh duhnak (over Influence) timi hi thinnaunak (Inferiority) thawn a peh aw. Midang parah ka influence thei lawngah mah le mah mi thupi ka si tin ruat aw, anmah pawl kha ka influence thei lole cu mi thupi ka si nawn lo tin a ruat aw, cucu mi ring thinlung, hngohsan thinlung (dependent minded) a si.

Upatnak kan ti tikah tihzahnak ihsin a suak mi kan thinlung ih thingrah pakhat a si ding ka duh, ṭihphannak ih rah si lo dingin. Tihzahnak ahcun man neihternak, duhdawt lainatnak ti pawl a tel ih ṭihphannak ahcun thinhengnak le huatnak pawl a tel.

Thunetnak lam kan pan thlang pei.
Pakhat le pakhat Upat aw ton in, Pa le Fa karlak, Saza le tlawngta, Upa le nauta karlak ah a pitling mi pehzom awnak thawn a harhdam mi hruang sak uhsi. Upat aw tonnak in ka innsungsang, kiang le kap, pawlkom, kan leilungpi a hrahdam ter ding ti ka zum. Cuti kan tum tikah…
(1) Mah leh mah upat theitu si zuam uhsi,
(2) A fiak lomi, Um tlannak hruang kham a kau mi, ti aw ternak a um lo mi, ṭihphannak a um lomi, namnuai awnak pawl a um lo mi pawlkom, kiang le kap in suah pi ding.

Cuticun Upatnak diktak ih man cu kan nun ah a lang ding.

Upatnak

Na ruahnak

2 Responses to Upatnak

  1. kai te's   November 14, 2009 at 5:37 am

    Upatnak na ngan mi te hi atha tuk..
    ka rak siar tikah kei mah ten ka nunah
    ka rak chek awk sal ih tampi pi
    thazang ka ngah..

  2. Icon   November 21, 2009 at 1:23 pm

    Ka upat mi B.A (Thang), Salai,

    Hi vek cahram tha na run suah pi thei cu lung awi um ro ri si,
    hmai lam can khalah na zirnak le na hmuhtawnmi in hlawm vivo ka beisei.

    Upatnak ngaina ve tu,