Zinghmuh Tlang Kainak

Home » Hmun Le Hma » Khual Tlawnnak » Zinghmuh Tlang Kainak

By vcth on November 9, 2013.

Salai Van Cung Lain

Falam kan inn sangkate ihsin ka nauhak lai ten Zinghmuh tlangtluan ka rak cuan ringring ṭheu. Cu tawk lai-ah leilungpi hi hivek tlang lawnglawng in a khat thluh dingah ka rak ruat. Pathian thil tuah hmun rawn, a saa, a dainak hmun pawl tampi a um ding ti hi ka rak ruat ban dah lo. Zinghmuh tlang thu cu kan u le kan rualpi pawl nih an rak rel ringring cu ka rak thei ve ṭheu. Zinghmuh tlang par-ih Cross thu thawn pehpar awk in, Saya Cate nih khal hla mawimawi a rak phuah. Zinghmuh tlang par-ih cross an rak siatbal thluh ti’n ka thei ih ziang ruangah a si bik cu ti ka rak thei lo nan ka thinlung te’n ka thin a rak na ve zet. Cutawk lai ahcun a hmin lawng ka rak thei ih a tlun thleng ding ka rak tum dah lo. England ram ka um hnu ihsin tlang kai lam-ah duhhiarnak ka neih zia ka thei awk sal. Tlang ka hmu hnuhnu cun kai lo-in ka um thei lo ti tluk hi si. Norway NCCYF Civui ka feh lai-ah Civui an tuahnak khua cu tlang in a kulh ih a sannak hmuahhmuah cu ka rak kai duh thu ka rel. Ziangah na kai paih in tiih, sim daan ding ka rak thei lo “Because they are there to climb” ka rak ti hai.

England, Scotland, Norway, Switzerland ih tlang sangbik pawl khal ka ke tangah ka rak ret thluh nan ka suahnak lairam ih tlang sangbik cu ka rak kai thei dah hrih lo. Tlangkai ka paih thok ihsin Zinghmuh tlang kai hi ka rak saduhthah ringring mi a si. Ka rual Mawiaa le Ramthlo-mi pawl ka hmu le Zinghmuh tlang thu lawnglawng ka rak sut hai. April 16, 2013 zinglam a rak thleng cun ka thin phang le lungtur in ka umthiam lo, ziangahtile Zunghmuh tlang ka kai tum ni a rak si ruangah. Himi ni cu ka hngilh dah lo ding, ziangahtile Zinghmuh tlang ka ke tangah ka ret thei ni a si. Himi ni ah Falam ih rualpi pahnih thawn Ramthlo ih kan u pa khat ih lamhruainak in a zim tiang kan va thelng thei. A sunglawituk in ka thei ih keimah hrang te lawngah taan men ding cu a pamhmai-tuk ti-ah midang hnen khal-ah tlang ka kai lai-ih ka hmuhtonmi pawl ka hlawm ve hai ding, timi ruahnak ka rak nei. Ka kai daan thei ve hai seh, ka hmuhmi hmu ve hai seh, a thleng hrih lo pawl thleng ve duhnak thinlung nei hai seh timi ruahsannak thawn mallai ka rak hlawm ve duhnak a si.

April ni 15 ni, ah ka pa ta CR-V ka hlang ih Kalay in Falam ah ka so. 2011 ka tlung lai-ah ka kai tum nan a rak rem cang thei lo. Ni 16 ni, ka vun pok zik taktak in cu ka phur tuk, ka mang lawng ih ka man ringring mi ka kai ngah thlang ding. Zinglam cu ni a hung suak ih zilthli nem te’n a hrang, ni 15 ni ah ruah malte a sur ih zaan lam hrawngah ruah a sur men ding tiah zum a um. Falam ihsin zingrawl ei ṭheh hnu-ah Ramthlo lam pan ih kan pok. Matubuk kan thleng ah kan cawl ih ka rak suaknak inn te ka va zuk ta. Inn cu amah kel te’n a rak si lai nan ṭhuam pakhat a rak um nawn lo-ih a lei deuh. Lungpi kan thelng ah ka rualpi, an pahnih te’n “Puu Saa Pin” ti’n hmunkhat te ah an au tlang ih ka lau ih brake ka pal zik te rori. Tlung lam le kan ei leh ding ti’n kan lung kim ih kan lan vivo. Taal khua kan lan in cu ruah a sur thok thlang, cuti’n Tlangzar kan thleng zik in cu ruah nasazet in a sur, thli le nasa takin a hrang bet hrih, mero pawl an zam hluahhlo nan motor sungah Zante hla kan ngai ih kan nuam awk tak thotho. Zinghmuh tlang cu ka vun zoh ih mero ih cakzet in a khuh tum lai fang hawng te a rak si.

Thli le ruah a nasa daan cu Hlawng Dawh Thang le Tial Ciang thuanthu ka thinlung ah a rak suak rori. Khawsia le khawsia an do awk laifang si pei maw aw, ti’n keimah te’n ka ruat. Hlan lai-ah Zamual khua ah Sialchir in an ar pawl a rak deh sak thluh ti si. Cutin Polnu (witch) in a kut ah arti a khuai ih hmuhnak a nei vekin tlangval Hlawng Dawh Thang kha Zinghmuh ih Tial Ciang na vung thit thei si le Thli le Ruah cu na lam ah an ṭang dingih Sialchir pawl an vuakthlak thluh ding ti’n a rak sim. Cutin Hlawng Dawh Thang in Tial Ciang cu a vung dap ngah ih Thli le Ruah nih Sialcir pawl cu an vuakthlak ringring ti’n thuanthu roling a rak um. Himi thuanthu lawng siloin ka pi in hlanlai zumdaan ah Zinghmuh tlang tang hi mithi khua fehnak lamzin a rak si. Zaan lai-ah ram tawi pawl in mithi pawl ih khingte awn khal an thei rignring thu in rak sim.

Cutin nikhua a sia-tuk ruangah ṭul ka tum. Tlangzar ah reipi kan cawl ih nikhua a sia-tuk ah cu kan kai thei ding ual lo tin, beidong zetin ka um. Ka rualpi pahnih nih cun tha in pek, nikhua a ṭha sal dingih kan kei thei ko ding so khaw in rak ti. Cutin ruah a hung han cun mero a fai viarviiar, mepian rawng van a rung lang ih ni a hung suak, kiangkap ih tlang pawl in tha in pek sal. Ramthlo kan thleng cu sun nazi 12:35pm a si zo. Ramthlo khua pawl thawn kan rak tong awk ih “Zan nan riak lo ding si le kai duh hlah uh, nan simtuk ding, caan nan nei nawn lo” ding tiah in kham. Nan Zinghmuh tlangpi hmuh ban ah a um zo thawn, kan zate’n kan phurtuk thawn, himi fang te ah cu zofa hman nih in kham thei lo ding. Cutin, ziangvek boruak si khal le kan tum thotho ruangah Ramthlo khaw pawl in an khua ih ramtawi thiambik lam pakhat kha “khah, nang va thlun ko aw, anmah te’n cu pakhat khat an cang pang ding” ti’n kan mah in duhdawtnak le duhsaknak thawn an fial. Cun a inn ah meithal, namte, meicih, kuahli pawl kan lak ih Ramthlo khaw lu ciahciah in kan kai thok. Kan thok cu ka kut ka cul ih keimah te’n ka nuam aw tuk, ka tumtah mi pakhat ka tuah ngah thlang ding ti’n ka nuam aw.

Ramthlo khaw lu ihsin nuamte te’n kan so vivo. Lamzin tha te’n cekmi a si lo ih, hramrul lakin feh a si. Asinan lamzin ti cu a theihthei cu a si ko, sapel pawl le thing hlam pawl ih hmang ringring mi zin a si ruangah. Ralring te’n so vivo a si ih thazang ṭha ahcun so a ol te. Ruah a sur ṭheh pek te si ih leilung a ciar, nikhua a dai thawn tlangkai a nuam zet. A tlun deuh kan thelng in cu zilthli thiang kan hun hawp ngah vivo. Kan lamhruaitu pa cu lamzin ah “varung” va khal a awk, cule Ngalhriang khal a hmu nan kap ban ah an um lo. Cutin a zik kan thleng zik te ah dung lam kan hoi cun Ramthlo, Dokṭhek, Falam-Hakha lamzin, tlangtluan le tupi pawl fiangzet in a hung lang. A sangtuk kan thleng hmang tiah kan ruatawk ih ka rual pakhat in “Hi tawk maw Vanram si a sang sawn pei” ti’n a ti. Baang zetin tlangkham pawl kan lan hnu-ah a zik kan hun thleng cun thli cu ‘vir…vir.. vir’ a ti ih pakhat le pakhat biakawk hman a ol nawn lo. A zik kan thelng cih ding hmang ka ti ih ka kiangkap cu ka hei cuan. Leitlun pi hmuahhmuah ka hmu theithluh tlukin khi, sang in ka thei awk. Hualngo tlang tluan, Zahau tlang tluan, tupi le Laiva pawl ka vun hmu. Cule Thinglamtah mawi te cu tlangtluan tlun-ah hmaihngal zetin a ding cu ka hmu ih ‘..awww… hi tawk hmuh si hi maw ka rak feh duh ringringnak cu..’ ti phah ka mang si hmang tiah ka ruat awk . Ka kut ka keuawk nan ka ṭhang lo ih thu ngai a rak si ko hi ka hei ti sal. Tlangzim te’n kan zawh vivo nan thli a hrangtuk tikah in fenhlo pang ding ti kan phang lam, cunah a zim lo deuh a lei-nak lam deuh in kan zawh sal. Cutin Bethel khan lungphunnak kan thleng. Malte cawl phah in kan zuk awk. Cutin nuamte te’n kan feh vivo ih kan hmuitinnak pi cu nazi 2:55pm ah kan thleng.

Kan zate’n kan cibai-awk ih kan hlawhtlinnak par-ah kan lunghmui zet cio hai. A zim kan thelng hlan hrawng view hnakin Cross umnak taktak in view a mawi sinsin. A tlun in cu leitlun zate’n hmu thei asinan kan mit in a ban deuh lo ih si. Pathian thil tuah a mawi zia, Pathian sersiam vek cekci rori’n (ram kaang siar lo) kan lairam a mawi zia cu hitawk hmunin thlir thei a si. A sangbiknak in khua hun cuan phah-in hlawhtlinnak dang pakhat ka ngah si timi feeling thawn ka diriamzet. Himi feeling te hi man ih lei thei mi asilo, thinlung duhnak le zuamnak lawng-ih ngah theimi a si. Himi feeling te ngah duhah si Marathons khal ka tlan, leitlun ih tlangsang pawl khal ka kai. Mitampi nih cun khavek mah le mah siatsuah aw theinak tuah rero mi-aa in ti ṭheu, nan ka passion (duhhiarnak/hiarhalnak) an thei thiam lo ruangah si.

Cross kiangte ah ZTC le RZMP pawl lungphun mi pahnih a um. Ka uartuk ih lungto par-ah kan hmin ka ngan ve ih an kiangah ka phun ve. Cun kan laidaan te’n ka hlawhtlingnak ka aih ding ka ti ih ka pu ih Meithal cu ka hlang. A meithal cu leitlun in ral hmin thangbik Waterloo Battle lai leitlun rallam thaimbik pakhat a si mi Napoleon le mirang ralbawi Wellington do awk lai ih hmanmi meithal vek a si. Ka man (ready), kah dinhmun ka lak ka rualpi nih khah 1, 2, 3 ti ṭheh veten ka kap, a awn ringzet ding hman ka ti nan thli a hrangtuk ih a ring tuk in ka thei lemlo. Ka kap ṭheh ve te’n ka hmai ah zian a zammi nih i kang nan zianghman ka cang lo. Tlang zim le ka thleng ngah, ka nun sungah meithal hmaisabik ka kap ngah thawn ka diriam rori. Cuntin tlun ding lam kan tim tuah.

Kan cawl rei deuh ih si ding, tlung lam cu kan rit deuh. Kan nuamawtuk ih zin suk ah hla kan sak phah vivo. Kan lamhruaitu pa cu hmaisa ih ngal hriang a hmumi a va pel duh ruangah amah te’n kham lakin a suk. Tlung lam cu ka rualpi an pahnih te’n an ke a na ih lamzin hrekkhat kedam lo bak in an tum. Ramthlo kan thleng zik te ah ruah a sur thok ih kan suai ciam, cutin tluangte’n Ramthlo cu zaanlam nazi 6:00pm ah kan thleng sal. Cun Falam ah kan feh lan, zaanlam khawthim zik ni a lut fangte si ih khawvel cu a hring le a sen a rawi awk lai fang te a si ih a mawizet. Leitlun tlang sangbik pawl khal ka ke tangah ka ret thei zo, Zinghmuh tlang ka kai ngah cu ka diriam tuk lawlaw. Tucu kainak ding dang a dang hmuitinmi pakhat ka hawl ṭul ding tin kei mah ten ka ruat. Europe ih tlang pawl cu laitlang thawn an bang aw lo, annih cu vur, tidaikhal pawl thawn a khat, tlang pawl cu an rang thluh ih an mawi zet. Zinghmuh tlang hi cu hring dildel tlangtluan, tupi pawl, cun a thiangbikmi zilthli hawp phah te’n cuan khi a si. Europe lam view khal an mawi, Laitlang khal a mawi, an mawi daan te an bang aw lo veve, mawi cuangnak te veve an nei ciar. Asinan, Zinghmuh tlang ka kainak hi, Europe ih tlang pawl hnak in cu a niam deuh nan diriamnak tampi ka nei sawn. Keimah ta rori vekah ka ruat aw ih ka duhdawt cuang. Ziangtin ka tah thim ding ti le, mirang fala pawl an mawizet ko, kan zoh ṭheu hai nan laipa hrangah cun lai fala hi an mawibik thotho vek hi si. Kan tlung lam ihsin tlang lam kan hoi sal ih, Zinghmun tlang cu kan cuan phah in hmai hngal le diriamzet in “ka thleng dah zo” timi te ka thin lungah a suak. A tu cu mi nih Zinghmuh tlang thu an rel khal si le hmaihngal zetin “ka thelng dah zo” ka ti thei thlang.

Note: Tlunglam ah ka phone GPS thawn tracking ka tuah mi, kan feh nak zin.

[nggallery id=8]

Na ruahnak